شبکـــه‌ی تارعنکـــبوتـــی رنگــین به روایت ســـاســـان م. ک. عــــاصـــی


۱۳۸۵ خرداد ۵, جمعه

دلقک‌ها، لئونکاوالو و دعوت به شنیدن

اپرای "پالیاچی" (I Pagliacci)یکی از اپراهای معروف و بسیار زیبای ایتالیائی و به گفته‌ی بسیاری موسیقی‌شناس‌ها یکی از آثار برجسته‌ی مکتب "وردی‌"ست.

"روجی‌یرو لئونکاوالو" (Ruggiero Leoncavallo)، پالیاچی*(دلقک‌ها)یش را در سال 1892 روی صحنه برد.

اطلاعاتی راجع به این اپرا، در کتب مختلف موجود است** و فکر کنم نیاز به توضیح بیشتر نباشد.

فقط اینکه اگر دست بدهد، خیلی دلم می‌خواهد بخش‌هائی از متن این اپرا را که آقای "عنایت رضائی" ترجمه کرده‌اند تایپ کنم و روی این صفحه بگذارم.

به‌هرحال، علی‌الحساب، خیلی خلاصه و خودمانی، داستانش را برایتان می‌نویسم.

* * *

بازیگران دوره‌گرد می‌روند به دهکده‌ای و "کانیو"ی دلقک، همراه گروهک‌اش (این فرق داردها!) نیز همراه‌شان است. همان اول که دارند خبر نمایش شبانه را به ملت می‌دهند، یک آدمی به کانیو می‌گوید «رفیق بیا بریم شیر (شراب سابق!) بخوریم» کانیو هم می‌گوید «پایه‌ام!»، اما "تونیو"، همکارش می‌گوید من فعلا الاغ را ببرم آخور و بعد می‌آیم و یک آدم بی‌جنبه‌ای پیدا می‌شود و می‌گوید «کانیو! این یارو می‌خواد به بهونه‌ی این کارا وایسه با "ندا" (همسر کانیو) گقتمان کنه‌ها!» کانیو هم که ایتالیائی بوده (حتما همه این مَثَل را شنیده‌اید که "ایتالیا، ایران اروپاست!") به رگ غیرتش برمی‌خورد و برای اینکه احساس مردانگی کند، هم داستان نمایش را لو می‌دهد و هم اینکه می‌گوید «عامو! اینکه توی نمایش، من خانم پچه‌ها رو با یه یارو گیر می‌ندازم و شماها می‌خندین فرق داره! زندگی یه چیز دیگه‌اس و اگه یه روز یه همچین چیزی ببینم همین خرو می‌دم به تونیو بره باقالی بار کنه! منم دل دارما!».

ندا خانم این را که می‌شنود توی دلش می‌گوید «بابااا! غیرت!» و البته کمی می‌ترسد.

بعد کانیو می‌رود با دوستانش دواخوری و تونیو با ندا تنها می‌ماند. تونیو هم نه می‌گذارد و نه برمی‌دارد، زرتی می‌افتد به دست و پای ندا و یک مشت حرف‌های رمانتیک شدید از این قبیل که "تقصیر آواز توئه و درسته من زشتم، اما پشت همین قیافه‌ی حلبی، قلبی از طلا دارم و اشکمو ببین، دردمو بفهم و از آتش عشق تو کبابم" (حرف‌های وحشتناکی که فقط در همان دوره‌ی خاص زمانی و در سالن اپرا می‌توانسته دل کسی را ببرد) تحویل ندا خانم می‌دهد. اما ندا خانم که خیلی مدرن بوده و بی‌شک شعرهای نرودا را هم خوانده بوده و می‌دانسته برای ابراز عشق روش‌های کمتر خزی هم وجود دارد، می‌زند توی پر آقا تونیو و همان جمله‌ی معروف «زر اومدی قرمه‌سبزی! مرتیکه‌ی نتربوق، برو پی کارت!» را تحویل آقا تونیو می‌دهد. تونیو هم که عشق‌اش از آن عشق‌های معمولی و آبکی بوده، وقتی می‌بیند بور شده، ندا خانم را تهدید می‌کند که «حالتو می‌گیرم، بدفُرم!» و می‌رود و البته قبلش یک شلاق هم از ندا خانم می‌خورد که بفهمد دردِ عشق چیست.

بله... خانم‌ها و آقایانی که شما باشید، عرض به حضورتان، تونیو هنوز نرفته بود که یک آقای خوش‌تیپ و جوانی از سَر دیوار می‌پرد پائین به اسم "سیلویو" (کسی نمی‌داند جوان خوش‌تیپ در آن‌زمان دقیقا چطور بوده. شما مثلا "گری اُلدمن" را تصور کنید یا هر کس دیگری که دوست داشتید!). ندا خانم می‌گوید "این چه‌وقت بی احتیاطی؟" و سیلویو می‌گوید که «نترس بابا! کانیو تو میخونه تا خرخره شیر خورده و پاتیل ِ پاتیله الآن؛ از هفت دولت و مجلس آزاد». بعد ندا قضیه‌ی تونیو را تعریف می‌کند و آخر سر سیلویو می‌گوید «تا کی؟» و این یعنی بالاخره کی با هم فرار کنیم و بعد خودش می‌گوید «بیا همین امشب بزنیم به چاک!» اما ندا می‌گوید «جون بابات من اصولا مال این حرفا نیستم فعلا! این مرتیکه کانیو مخ پخ نداره و بدریخت غیرتیه.» بعد دوباره یک مجموعه از آن دیالوگ‌های آن‌چنانی عاشقانه که فقط وقتی آدم آواز‌شان را آن هم به زبانی بیگانه بشنود، می‌تواند لذت ببرد (دلم برای ایتالیائی‌هائی که مجبورند هر بار برای لذت بردن از این اپرا، آن جملات را هم بفهمند خیلی می‌سوزد) را سر هم می‌‌کنند. بگذارید دیگر شرح‌اش ندهم انصافا!

خلاصه، این دو تا داشتند با هم گفتمان می‌کردند که آن تونیوی خفیف (کنایه از آدم آنتِن ِ خاک‌برسر) با کانیو سر می‌رسد. خودتان حتما فهمیدید که قضیه چه بوده دیگر. بله! کانیو، وسط گفتمان سر می‌رسد و سیلویو جیم می‌زند و ندا هم می‌ماند و اول لیچاری بار تونیو می‌کند و بعد همچین محکم می‌ایستد جلوی کانیو؛ کانیو می‌گوید «اسم این بابارو بگو که بد مگسی‌ام الآن»، ندا هم می‌گوید «زهی خیال باطل!».

خلاصه قشقرقی به پا می‌شود و کانیو حمله‌ور می‌شود شدید و یکهو یک "په‌په" نامی سر می‌رسد و می‌گوید «ارباب! جوووون من بی‌خیال، شب نمایش داریم، آبروریزیه، بلیت فروختیم؛ اجرا نریم امشبو کلان (کلانتری سابق) افتادیم!»

تونیوی مارمولک هم در می‌آید که «آره! این پسره هم امشب برای نمایش حتما می‌آد و بعد من زاغشونو چوب می‌زنم و تو خِفتش کن!» آخر این پرده هم کانیو آن آریای تاریخی و محشرش را می‌خواند و همه به خوبی و خوشی می‌روند برای پرده‌ی دوم.

در پرده‌ی دوم، نمایش اصلی (یا فرعی) آغاز می‌شود و ندا می‌شود کولومبینا و کانیو همان پالیاچو می‌شود.

در نمایش، آرلکینو معشوق کولومبینا دورادور مشغول گیتار نواختن و دلبری است که تادئوی نوکر (تونیو) کنه می‌شود و می‌آید و شبیه همان حرف‌هائی را می‌زند که تونیو در پرده‌ی قبل زده بود (البته همه‌ی اینها حسابی دلقکی...) و بالاخره آرلکینو طبق معمول احتمالا از پنجره وارد می‌شود و تونیو را دک می‌کند و به کولومبینا می‌گوید «ای کولومبینای پری‌رخسار! امشب سر پالیاچو را بکوب به طاق و بیا با هم فرار کنیم» و همین‌وقت پالیاچو سر می‌رسد شاکی که «ای کولومبینای بی‌مرام! نام معشوقه‌ات را به من بگو» (این آقا، به احتمال زیاد در اداره‌ی ثبت احوال معشوقه‌ها کار می‌کرده).

خلاصه جر و بحث و پالیاچو که خودش کانیو بوده و از جای دیگر هم دلش پر، گیر شدید می‌دهد که «ای ندای کولومبینا رخسار! اسم معشوقه‌ات را به من بگو» و اصولا کار از کمدی خارج می‌شود و تماشاچی‌ها غرغر می‌کنند و کانیو دوباره کار را دست می‌گیرد و خلاصه شیر تو شیر می‌شود و سیلویو هم از آن وسط تماشاچیان داد می‌زند که «دیگر تحمل تماشای این صحنه را ندارم». پالیاچو هم از آن‌طرف هی گیر می‌دهد باز که «یا اسم معشوقتو می‌گی یا هیچی!» کولومبینا هم می‌گوید "عشق من از تهدید تو قوی‌تر است" و یک‌هو سیم‌های کانیو قاطی می‌شوند و نه می‌گذارد و نه برمی‌دارد و می‌زند ندا خانم را وحشیانه با چاقو می‌کشد. سیلویو هم می‌دود روی صحنه و کانیو او را هم می‌زند ناکار می‌کند و:

"سیلویو: آه

تماشاگران: خدای بزرگ

کانیو: کمدی پایان یافت***."

و پرده می‌افتد.

* * *

یکی از آریاهای معروف این اپرا، همان قسمت پایانی پرده‌ی اول (پیش از میان‌پرده) است:

“Recitar!...mentre preso dal delirio”

که کانیو علیرغم اتفاقی که افتاده تصمیم دارد و باید برود روی صحنه و بازی کند.

بسیاری، این آریا را نقطه‌ی اوج اپرای پالیاچی می‌دانند (شخصاً در حد پرستش دوستش دارم) و قاعدتا همین زیبائی‌ کم‌نظیر این قطعه باعث شده که خیلی از تِنورهای معروف و چیره‌دست (از جمله بزرگانی همچون "پلاچیدو دومینگو"، "لوچیانو پاواروتی" و "کارلو برگونزی") آن را بارها به صورت مستقل در برنامه‌های‌شان اجرا کنند. خود اپرا نیز به حدی زیبا تصنیف شده که دل خیلی از رهبران را هم برده و تا آنجا که من می‌دانم استادان بزرگی مثل "توسکانینی" و "فون‌کارایان" آن ‌را اجرا کرده‌اند.

به‌هرحال، قصد اصلی‌ام این بود و هست که، این آریای زیبا را همراه متن ایتالیائی و ترجمه‌ی فارسی‌اش اینجا بگذارم تا بخوانید و گوش کنید و احتمالا در کنار شگفتی کمی یا خیلی هم اشک بریزید و تصویر دیگری از دلقکانگی را نیز حس کنید.

بیش از این طولانی‌ نمی‌کنم حرفم را. اصل حرف این یادداشت را قرار است لئونکاوالو بزند****:

Recitar!...mentre preso dal delirio

ترجمه‌ی فارسی (از "عنایت رضائی"، با اندکی تغییر):

کانیو: بازی، آن هم هنگامی که به سرحد جنون رسیده‌ام؟

دیگر نه گفته‌ها و نه حرکاتم را می‌دانم

ولی وظیفه ایجاب میکند. برخیز، دیگر کافی‌ست. مگر تو آدمی؟

ها ها ها ها ها

نه! تو یک پالیاچو (دلقک) هستی!

برخیز لباست را بپوش و به چهره‌ات رنگ بزن

تماشاگران پول داده‌اند و می‌خواهند بخندند

اگر آرلکینو، کولومبینای تو را ربوده،

دلقک بخند و آنها را بخندان تا برایت کف بزنند

نخند، فریاد بکش، بلرز و در طوفانی از رنج و اندوه ناله کن

نخند دلقک نخند به عشق شکست خورده‌ات

از ته دل به قلبِ ریش ریشت بخند! بخند!

:متن اصلی

Recitar!...mentre preso dal delirio

!non so piu quel che dico e quel che faccio

?Eppur...e d'uopo...sforzati! Bah, sei tu forse un uom

!HA HA HA HA HA HA

.Tu se' Pagliaccio! Vesti la giubba e la faccia infarina

.La gente paga e rider vuole qua

…E se Arlecchin t'invola Colombina, ridi, Pagliaccio

;e ognum applaudira! Tramuta in lazzi lo spasmo ed il pianto

…In una smorfia il singhiozzo e'l dolor

!Ridi Pagliaccio, sul tuo amore infranto

!Ridi del duol che t'avvelena il cor

* پالیاچو هم در فارسی می‌شود دلقک.

** مثلاً: متن کامل اپرا به ترجمه‌ی جناب "عنایت رضائی" توسط "انتشارات روابط عمومی تالار رودکی" چاپ و منتشر شده (سال چاپ مشخص نیست) / «تفسیر موسیقی» تالیف سعدی حسنی / در «درک و دریافت موسیقی»ِ "راجر کیمی‌ین" (ترجمه‌ی حسین یاسینی) هم می‌توانید اطلاعات مفیدی درباره‌ی وردی به دست بیاورید که فکر کنم برای شناخت بهتر این اثر هم مفید باشند.

*** «معروف است که بتهوون در آخرین لحظه‌ی حیات خود به کسانی که به بالین او آمده بودند این عبارت را گفته بود و لئونکاوالو نیز آن را از قول بتهوون اقتباس کرده.» "تفسیر موسیقی" تالیف "سعدی حسنی"

**** متاسفانه نتوانستم اجرای پاواروتی، برگونزی و دومینگو را در اینترنت پیدا کنم.

درباره‌ی اجرائی که لینک داده‌ام نیز، چیز خاصی نمی‌دانم، جز اینکه ظاهرا نام خواننده‌اش "ماریو دل موناکو" است (که این را هم در نشانی لینک خواندم!)!!

به‌هر حال اگر خودتان توانستید و خواستید، به شدت پیشنهاد می‌کنم اجراهای خواننده‌های مذکور را پیدا کنید و بشنوید (و حتما به تفاوت خنده‌های‌شان دقت کنید. به زعم من هر کدام اوج قدرت‌شان را در همین بخش خندیدن و بعد در قسمتی که فریاد می‌کشد "بخند دلقک" به نمایش گذاشته‌اند).

خودم اجراهای پاواروتی و برگونزی را شنیده‌ام. به نظر من واقعا نمی‌شود گفت کدام بهتر اجرا کرده‌اند و قطعا دانش فراوان می‌خواهد مقایسه‌ی اجرای این دو استاد، که من کم‌اش را هم ندارم! (اما از آگاهان شنیده‌ام که اجرای دومینگو، بهترین اجرای این آریا و این اثر بوده).

به‌هرحال اگر بخواهم فقط حسم را بگویم (به زعم من باز!) مشخصا ارکستر کارایان (که برگونزی در آن خوانده) در مقایسه، کاملا ارکستر همراه پاواروتی را (متاسفانه نمی‌دانم کدام رهبر و کدام ارکستر) تحت تاثیر قرار می‌دهد. از سوی دیگر حس اندوه و پریشانی‌ئی که پاواروتی با تکه تکه بیان کردن بعضی کلمات و همین‌طور با حالتی شبیه بغض در صدایش ایجاد کرده، خیلی خوب پریشانی و اندوه "کانیو" را نشان می‌دهد. شاید حتی بشود گفت پاواروتی به نفع شخصیت، تقریبا مویه‌کنان می‌خواند و عجیب بر دل می‌نشیند اجرایش؛ و البته اجرای نیرومند برگونزی هم تا اعماق ذهن می‌رود انگار.

برچسب‌ها: ,



  Comments:  ارسال یک نظر
<< Home

[ خانه| پست الكترونيك ]

انتشار الکترونیکی نوشته‌های این وبلاگ همراه لینک، و چاپ آنها تنها با اجازه‌ی نویسنده (ساسان م. ک. عاصی) مجاز است

Home
E-mail
Feed

دیوارپَرده

راهــــــــــرو

گوگل ریـــدر

پیوندها

جستار
فرزان سجودی
حضور خلوت انس
نویسش نقطه الف در نقطه الف
N.EHT.1927. ART
یادداشت‌های شیوا مقانلو در کازابلانکا
نقره‌ی اثیر
...آمدم، نبودید
یادداشت‌ها و چیزهای دیگر
تنهایی پر هياهو
Sir Hermes Marana the Great
A Man Called Old Fashion
شوخی روزگار
آفتاب پرست
لولیتا
سرزمین رویاها
وضعیت بینابینیت
راز
زن‌نوشت
سپینود
موسیقی آب گرم
میرزا پیکوفسکی
امشاسپندان
قصه‌های عامه پسند
Osmosis
کتاب‌های عامه‌پسند
کتاب‌خونه
اگنس
ماهی_سیاه_کوچولو
دفترهای سپید بی‌گناهی
درباره نشانه
LIthium
لحظه
رگبار
گل‌تن
حقایق درباره‌ی نازلی دختر آیدین
خرمگس خاتون
آدمهای خوب شهر
روز برمی‌آید
U2
لولیان
نوشته‌های اتوبوسی
Agrandissement
پیاده رو
Déjà Vu
فلسفه در اتاق خواب
ذهن سیال
دختر بودن
خودخویش‌نامه
زن نارنجی
1807
همشهری کاوه
غربتستان
دالان دل
برج شادی
لحظه‌هایی از بودن
آنکس که نداند
خودکار بی‌رنگ
شور
تفتستان
علیرضا معتمدی
ترانه‌ای در تاریکی
!همين كه هست
دنیای هیچ‌آلودِ من
گلاره و نارنج طلا
عاقلانه
داستانک‌های چوبی
مشعشع‌ نامه
مینیمال‌ها و طرح‌های رضآ نآظم
نگین
٤دیواری
صدف فراهانی
Frozen words
گلناز والا
ايزدبانو
الهه مهر
بیلی و من
روزمره
بانوی اردیبهشت
فلُّ‌سَفَه
دید هفتم
پاپریک
از مهتابی به كوچه تاريک
حبسیات
روایتی دیگر
راوی حکایت باقی
سوراخ تو دیوار
دندانهای تيز
نامه های جامانده
یادداشت‌های یک معترض

شعـــــر

نامه‌هایی به خودم
یداله رؤیایی
همین‌طوری نوزدهم
پاگرد
اتاقي از آن خود
...می‌خوام خودم باشم
کوتاه نوشته های من
من واقعی
Photo Haiku
کو
یادم تو را فراموش

ســایت‌ها

تغییر برای برابری
هزارتو
جن و پری
زنستان
آکادمی فانتزی
هنوز
هفتان
رادیو زمانه
بلاگ‌نیوز
بلاگچین
کارگاه
دیباچه
مجله‌ی شعر در هنر نویسش
هستیا
دوات
کتاب قرن

مـوسـیـقی

گفتگوی هارمونیک
BANG Classical
آرشه
هنر و موسیقی
My Reticence
Classic Cat
هرمس
مرکز موسیقی بتهوون
آوای باربد

عکاســــی

Masters of Photography
FanoosPhoto
Nazif Topçuoğlu
کسوف
یکی دیگه
نگین فیروزی

گالـــــری‌ها

Artchive
ژازه طباطبائی
آرون جاسینسکی
نگین احتسابیان
آزاده طاهائی
مکرمه قنبری
Chera na ...?

هنرکـــــــده‌ها

موزه هنرهای معاصر
خانه‌ی هنرمندان ایران
بنیاد آفرینش‌های هنری نیاوران

آرشـــــیو

December 2004
January 2005
February 2005
March 2005
April 2005
May 2005
June 2005
July 2005
August 2005
September 2005
October 2005
November 2005
December 2005
January 2006
February 2006
March 2006
April 2006
May 2006
June 2006
July 2006
August 2006
September 2006
October 2006
November 2006
December 2006
January 2007
February 2007
March 2007
April 2007
May 2007
June 2007
July 2007
August 2007
September 2007
October 2007
November 2007
December 2007
January 2008
February 2008
May 2008
June 2008
July 2008
August 2008
September 2008
October 2008
November 2008
December 2008
January 2009
February 2009
March 2009
April 2009
May 2009
June 2009
July 2009
August 2009
September 2009
November 2009
January 2010
March 2010
April 2010
May 2010
June 2010
July 2010
August 2010
September 2010
October 2010
December 2010
February 2011
June 2011
May 2012
June 2012
July 2012
October 2012
November 2012
April 2013
June 2013
July 2013
September 2013
April 2014
May 2014
June 2014
October 2014
December 2014
January 2015
February 2015
April 2015
May 2015
May 2017
June 2017
September 2017

Counter